Stedelijk Museum Breda onderzoekt het feest carnaval als spiegel van de samenleving
Traditie of transformatie? Wat is de toekomst van carnaval? Met het participatieproject De Parade onderzoekt Stedelijk Museum Breda samen met fotograaf Vincen Beeckman carnaval, als internationaal ritueel waarin identiteit, saamhorigheid, gender en rolwisseling een centrale rol spelen. Het project kreeg afgelopen maandag ook vorm tijdens de Grote Optocht in Breda.
Carnaval kent diepe tradities, maar wordt ook telkens opnieuw gevormd door de mensen die eraan deelnemen. Vergelijkbare feesten worden wereldwijd gevierd, elk met eigen vormen, rituelen en betekenissen. Van lokale optochten tot grootschalige straatfeesten; het biedt ruimte om bestaande rollen los te laten, identiteit te verkennen en samen feest te vieren.
Carnaval als cultureel ritueel
Carnaval wordt vaak gereduceerd tot folklore of entertainment, maar antropologen en cultuurhistorici wijzen al langer op de diepere betekenis ervan. Net als bij het Zomercarnaval in Rotterdam, Notting Hill Carnival in Londen of maskeradefeesten in Rio de Janeiro en Barranquilla, fungeert carnaval als collectief ritueel waarin sociale rollen worden omgekeerd en bestaande hiërarchieën tijdelijk vervagen.
Participatie en co-creatie
De Parade sluit aan bij die bredere traditie, maar vertrekt vanuit een open uitgangspunt: iedereen kan en mag meedoen. Die inclusieve benadering sluit aan bij de boodschap van Stichting Kielegat, die carnaval uitdraagt als een feest voor iedereen. Waar carnaval vaak wordt gezien als een losbandig feest met vaste rituelen, laat De Parade zien dat het feest ook ruimte biedt aan andere manieren van deelnemen.
In samenwerking met sociale, culturele en zorgorganisaties werkte Stedelijk Museum Breda met deelnemers uit uiteenlopende gemeenschappen aan het project, ook met mensen die zich niet vanzelfsprekend verbonden voelen aan het huidige carnavalsfeest.
De Parade in De Grote Optocht
Op maandag 16 februari nam het museum samen met hen en andere vrijwilligers deel aan de Grote Optocht in Kielegat. Geen klassieke carnavalsgroep, maar een samengestelde parade waarin verschillende manieren van deelnemen naast elkaar bestonden. Deelnemers uit naaiateliers, buurtcentra, zorginstellingen en migrantengemeenschappen, met uiteenlopende leeftijden en achtergronden, creëerden samen kostuums, beelden en performances waarin persoonlijke verhalen samenkomen. De gezamenlijke performance draaide om metamorfose; de ruimte om tijdelijk iemand anders te zijn, of juist zichtbaarder jezelf.
Juup Luijten, artistiek leider De Parade: “Carnaval gaat niet alleen over vieren, maar over identiteit; over wie je bent en wie je mag zijn. De Parade laat zien hoe rijk en gelaagd dat kan zijn als je verschillende perspectieven samenbrengt.”
Van straatritueel naar museale context
De deelname aan de optocht vormt de tweede fase van het project. In de gratis toegankelijke projectruimte Next van Stedelijk Museum Breda is nog tot en met 19 maart een tussentijdse presentatie te zien met nieuw werk van Beeckman en deelnemers. De focus ligt op saamhorigheid en transformatie; thema’s die in carnavaleske rituelen wereldwijd terugkeren.
Het project mondt uit in een grote tentoonstelling in het museum, te zien van 11 september 2026 tot en met 11 april 2027, waarin alle fasen van De Parade samenkomen.
Volkscultuur in beweging
De Parade laat zien hoe carnaval zich blijft ontwikkelen. Door het feest te onderzoeken via co-creatie en participatie, benadrukt Stedelijk Museum Breda dat carnaval geen statisch erfgoed is, maar een ritueel dat meebeweegt met de samenleving en de mensen die eraan deelnemen. Tegelijkertijd is carnaval voor veel steden ook een belangrijk economisch en toeristisch moment. Optochten en feesten trekken bezoekers van buitenaf en zorgen voor extra drukte en bestedingen in de stad. Het feest heeft daarmee niet alleen een culturele, maar ook een duidelijke economische betekenis.
Kijk voor meer informatie op www.stedelijkmuseumbreda.nl.
